Türkiye’de konut sektörünün gelişmesi, yalnızca yeni bina üretmekle mümkün değildir. Üretilen konutun satılabilmesi, vatandaşın finansmana ulaşabilmesi ve özellikle eski yapıların hızlı şekilde güvenli yapılara dönüştürülebilmesi gerekir.
İnşaat, gayrimenkul satışı ve finansman aslında birbirinden ayrı üç sektör değildir. Bunlar aynı sistemin üç önemli ayağıdır:
- İnşaat üretir.
- Satış projeye kaynak sağlar.
- Finansman vatandaşın konuta ulaşmasını mümkün kılar.
Bu üç mekanizmadan biri çalışmadığında sistem yavaşlar. Türkiye’nin özellikle kentsel dönüşüm konusunda önümüzdeki yıllarda çok büyük bir yapı yenileme sürecine ihtiyacı bulunmaktadır. Bu nedenle bankacılık sisteminin de klasik konut kredisi anlayışının ötesine geçerek kentsel dönüşümün aktif bir parçası haline gelmesi gerektiğine inanıyorum.
Güvenli Konuta Ulaşmanın Anahtarı Finansmandır
Vatandaş eski binasının güvenli olmadığını biliyor olabilir. Dönüşmek isteyebilir. Müteahhit hazır olabilir. Projesi hazırlanmış olabilir. Ruhsatı alınmış ve inşaata başlanmış olabilir. Ancak finansman yeterli değilse dönüşüm yavaşlar.
Bu nedenle güvenli yapı meselesini yalnızca mühendislik açısından değil, finansman açısından da çözmek zorundayız.
Devletimizin kentsel dönüşüm konusunda ortaya koyduğu irade ve vatandaşlara sağladığı destek son derece değerlidir. 6306 sayılı Kanun kapsamında, Bakanlıkla protokol yapan bankalardan kullanılan uygun nitelikteki kredilere kamu tarafından faiz desteği sağlanabilmesine yönelik mekanizmalar bulunmaktadır.
Bu sistem Türkiye açısından çok önemli bir başlangıçtır. Şimdi yapılması gereken, devlet–banka–vatandaş–yüklenici iş birliğini daha ileri bir aşamaya taşımaktır.
Kredi İçin İnşaatın Yüzde 80’ini Beklemek Dönüşüm Mantığıyla Uyuşmuyor
Kentsel dönüşüm projelerinde finansman sisteminin en önemli tartışma konularından biri, yapım aşamasındaki konutların ne zaman krediye uygun hale getirileceğidir.
Benim görüşüm nettir: Riskli ve eski yapıların dönüşümünde kredi finansmanı için inşaatın yüzde 80 gibi çok yüksek bir fiziki seviyeye ulaşması beklenmemelidir. Çünkü finansmana asıl ihtiyaç duyulan dönem zaten inşaatın başlangıç ve orta aşamalarıdır.
Bir proje yüzde 80 seviyesine geldikten sonra inşaat maliyetinin çok büyük bölümü zaten yüklenici veya vatandaş tarafından finanse edilmiş olur. Finansmanın gerçek anlamda fayda sağlaması için sisteme daha erken aşamada girmesi gerekir.
Bu nedenle belirli kriterleri karşılayan kentsel dönüşüm projelerinde kaba inşaatın tamamlanması, konut finansmanının devreye girmesi için önemli ve yeterli bir teknik eşik olarak değerlendirilebilir.
Kaba İnşaat Tamamlandıysa Finansman Mekanizması Açılabilmeli
Bir projede aşağıdaki şartlar sağlanıyorsa bankaların konut kredisi kullandırabilmesinin önü açılmalıdır:
- Yapı ruhsatı alınmışsa
- Temel ve taşıyıcı sistem tamamlanmışsa
- Betonarme karkas bitmişse
- Yapı denetim raporları uygunsa
- Proje resmi kayıtlarla doğrulanabiliyorsa
Burada bankaların risklerinin korunması elbette önemlidir. Ancak çözüm krediyi tamamen geciktirmek değildir. Çözüm kontrollü finansmandır.
Bu kapsamda:
- Kredi inşaat seviyesine göre dilimler halinde kullandırılabilir
- Ekspertiz raporlarıyla ilerleme takip edilebilir
- Banka ipoteği kurulabilir
- Yapı denetim kayıtları sisteme bağlanabilir
- Gerekli projelerde ilave teminat mekanizmaları oluşturulabilir
Böylece hem banka korunur, hem vatandaş finansmana ulaşır, hem de inşaatın tamamlanması hızlanır.
Devlet Destekli Bankacılık Modeli Dönüşümü Hızlandırabilir
Devletimizin kentsel dönüşümde bugüne kadar sağladığı destekler, kamu iradesinin bu konuda ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir. Yarısı Bizden gibi modellerde vatandaşlara hibe, kredi ve taşınma desteği sunulması; dönüşümün finansal yükünü hafifletmesi bakımından son derece değerlidir.
Bu yaklaşımın bankacılık sistemiyle daha fazla bütünleşmesi Türkiye’nin dönüşüm hızını ciddi şekilde artırabilir.
Benim önerim; devlet destekli, bankaların aktif biçimde yer aldığı özel bir Kentsel Dönüşüm Konut Finansmanı Modeli oluşturulmasıdır:
- Devlet belirli kriterlerde riski paylaşabilir.
- Bankalar uzun vadeli kredi sağlayabilir.
- Vatandaş ulaşılabilir taksitlerle yeni konutuna kavuşabilir.
- Yüklenici firma satış gelirine daha erken ulaşarak inşaatı daha hızlı tamamlayabilir.
Böyle bir sistemde herkes kazanır. En önemlisi ise Türkiye daha güvenli hale gelir.
Devlet Bankanın Riskini Azaltırsa Kredi Vatandaşa Daha Kolay Ulaşır
Bankaların doğal olarak kredi verirken risk değerlendirmesi yapması gerekir. Fakat kentsel dönüşüm sıradan bir gayrimenkul yatırımı değildir. Kentsel dönüşüm aynı zamanda afet güvenliği meselesidir.
Bu nedenle kamu tarafından oluşturulacak özel garanti mekanizmaları değerlendirilebilir. Belirli şartları sağlayan projelerde devlet:
- Kredi faizinin bir bölümünü destekleyebilir
- Belirli riskleri garanti altına alabilir
- Bankaları daha uzun vadeli kredi vermeye teşvik edebilir
- Dönüşüm projeleri için özel finansman fonları oluşturabilir
Mevcut faiz desteği örnekleri, kamu ile bankacılık sisteminin birlikte hareket edebileceğini göstermektedir. Bunun kapsamı daha da genişletilebilir.
Satış Yapılmadan İnşaatın Finansmanı Zorlaşır
İnşaat sektöründe satış yalnızca yüklenicinin kazancı değildir. Satış aynı zamanda projenin finansmanıdır.
Bir projede yapılan satışlardan elde edilen kaynak; betona, demire, işçiliğe, mekanik ve elektrik sistemlerine, cepheye, yalıtıma ve projenin tamamlanmasına aktarılır.
Bu nedenle konut satışlarının finansman sistemiyle desteklenmesi, dolaylı olarak inşaatın tamamlanmasını da hızlandırır. Özellikle kentsel dönüşüm projelerinde vatandaşların banka kredisine erken erişebilmesi, satışların başlamasını ve projenin nakit akışının güçlenmesini sağlar.
Finansman güçlü olursa satış hızlanır. Satış hızlanırsa inşaat hızlanır. İnşaat hızlanırsa vatandaş güvenli konutuna daha erken kavuşur.
Eski Yapıların Dönüşümü İçin Pozitif Ayrımcılık Yapılmalıdır
Yeni bir yatırım projesi ile 40-50 yıllık riskli bir binanın dönüşümü aynı finansman mantığıyla değerlendirilmemelidir. Birinde yatırım vardır. Diğerinde ise insanların can güvenliği söz konusudur.
Bu nedenle kentsel dönüşüm projelerine yönelik kredilerde pozitif ayrımcılık yapılması gerektiğine inanıyorum. Riskli yapısını dönüştüren vatandaş şu imkanlardan yararlanabilmelidir:
- Daha düşük faiz
- Daha uzun vade
- Daha düşük peşinat
- Daha erken kredi kullanımı
- Devlet destekli finansman
Kentsel dönüşüm kredileri yalnızca ticari bankacılık ürünü değil, aynı zamanda ülkenin afetlere hazırlık politikasının finansal aracı olarak görülmelidir.
Banka Kredisi Kaba İnşaattan Sonra Açılırsa Ne Değişir?
Bu sistem uygulanırsa dönüşüm sektöründe önemli bir hareketlilik oluşabilir:
- Yüklenici firma kaba inşaata kadar özkaynak kullanır.
- Taşıyıcı sistem tamamlandığında bağımsız bölümlerin banka ekspertizleri yapılır.
- Vatandaş konut kredisine başvurabilir.
- Banka krediyi projedeki ilerleme oranına göre kontrollü biçimde kullandırır.
- Satış gelirleri projeye aktarılır.
- İnşaat daha hızlı tamamlanır.
- Vatandaş yeni konutuna daha erken taşınır.
Bankanın elinde ise ruhsatlı, fiziki olarak önemli seviyeye ulaşmış ve ipotek tesis edilebilen bir gayrimenkul bulunur. Bu model doğru denetim sistemiyle birlikte uygulandığında hem finansal hem teknik açıdan yönetilebilir hale getirilebilir.
Finansman Olmadan Büyük Kentsel Dönüşüm Gerçekleşmez
Türkiye’nin milyonlarca yapıyı yenileme hedefinden konuşuyorsak bunun yalnızca vatandaşın birikimi veya müteahhidin özkaynağıyla gerçekleştirilmesini beklemek gerçekçi değildir.
Bu büyüklükte bir dönüşüm için kamu kaynakları, bankacılık sistemi, özel sektör sermayesi ve vatandaşın ödeme gücü aynı sistem içerisinde buluşturulmalıdır.
Devletimizin kentsel dönüşüm konusunda gösterdiği destek çok değerlidir. Bankalar da bu büyük dönüşümün finansman ayağında daha güçlü şekilde yer almalıdır.
Her Kredi Aslında Daha Güvenli Bir Geleceğe Yapılan Yatırımdır
Kentsel dönüşüme verilen kredi yalnızca bir konut kredisi değildir. O krediyle:
- Eski bir yapı yıkılır.
- Yerine güncel deprem güvenliği gereklerine uygun yeni bir yapı yapılır.
- Bir aile daha güvenli bir eve kavuşur.
- Bir mahalledeki riskli bina sayısı azalır.
- Şehrin deprem direnci artar.
Bu nedenle dönüşüm finansmanını yalnızca bankacılık bilançosu üzerinden değerlendirmek yerine toplumsal faydasıyla birlikte düşünmeliyiz. Bugün güvenli yapıya yapılan yatırım, yarının afet maliyetini azaltır.
Güvenli Yarınlar İçin Devlet, Banka ve Özel Sektör Birlikte Hareket Etmeli
Türkiye güçlü bir inşaat sektörüne ve ciddi bir bankacılık altyapısına sahiptir. Devletimizin kentsel dönüşümü destekleme iradesi de ortadadır. Şimdi bu üç gücü daha güçlü bir finansman sisteminde bir araya getirmeliyiz.
Benim görüşüm; kentsel dönüşüm projelerinde yüzde 80 tamamlanma gibi geç aşamaları beklemek yerine, kaba inşaatın tamamlanması ve gerekli teknik kontrollerin yapılmasının ardından konut finansmanının devreye girebilmesidir.
- Devlet destek vermeli.
- Bankalar finansman sağlamalı.
- Yapı denetim sistemi güvence oluşturmalı.
- Yüklenici kaliteli üretmeli.
- Vatandaş ise ulaşılabilir finansmanla güvenli evine kavuşmalıdır.
Çünkü güçlü finansman olmadan hızlı dönüşüm, hızlı dönüşüm olmadan da güvenli şehir hedefimize ulaşmak kolay değildir.
Kredi yalnızca konut satın aldırmaz. Doğru kullanıldığında şehirleri dönüştürür, eski yapıları yeniler, insanları güvenli yapılara taşır ve Türkiye’nin geleceğini güçlendirir.
Kentsel dönüşümü hızlandıracak finansman modellerinin önünü açmak, bugün ekonomiye sağlanan destekten çok daha fazlasıdır. Bu, gelecekte insan hayatını korumaya yapılan yatırımdır.
İlke Projeler — İlkeli İnsanların Tercihi
